7 Hình thức bạo lực học đường phổ biến nhất hiện nay

Bạo lực học đường là những hành vi cố ý gây tổn hại đến thể chất, tinh thần, danh dự hoặc tài sản của học sinh trong môi trường học tập. Các hành vi này có thể diễn ra trực tiếp tại trường học hoặc gián tiếp thông qua không gian mạng.

Khác với suy nghĩ thông thường, bạo lực học đường không chỉ là tác động vật lý gây đau đớn. Nhiều hình thức bạo lực không để lại dấu vết bên ngoài nhưng gây tổn thương tâm lý sâu sắc, ảnh hưởng lâu dài đến sự phát triển của trẻ.

Việc phân loại rõ bạo lực học đường có mấy hình thức và bạo lực học đường có mấy dạng giúp gia đình và nhà trường nhận diện đúng vấn đề. Từ đó, các biện pháp can thiệp sẽ đi đúng trọng tâm, tránh bỏ sót những nguy cơ tiềm ẩn đối với trẻ.

Bạo lực học đường về thể chất

Bạo lực học đường về thể chất là những hành vi sử dụng vũ lực trực tiếp nhằm gây đau đớn hoặc thương tích cho cơ thể học sinh, như đánh, đá, xô đẩy, giật tóc hoặc dùng vật cứng tấn công người khác. Đây là hình thức bạo lực dễ nhận biết nhất vì thường để lại dấu vết rõ ràng trên cơ thể.

Dưới góc nhìn tâm lý học, bạo lực thể chất thường xuất hiện ở những trẻ khó kiểm soát xung động, chưa có khả năng điều tiết cảm xúc hoặc xử lý mâu thuẫn bằng lời nói. Khi trẻ cảm thấy bị đe dọa, tức giận hoặc mất kiểm soát, hành động thể chất trở thành phản ứng nhanh nhất.

Đối với nạn nhân, ngoài tổn thương cơ thể, bạo lực thể chất còn tạo ra nỗi sợ kéo dài, khiến trẻ lo lắng khi đến trường, né tránh giao tiếp và mất cảm giác an toàn trong môi trường học tập.

Bạo lực học đường bằng lời nói, bạo lực học đường ngôn từ

Bạo lực học đường bằng lời nói là việc sử dụng ngôn từ để xúc phạm, hạ thấp, đe dọa hoặc làm tổn thương danh dự của người khác. Các hành vi phổ biến gồm đặt biệt danh xấu, chửi bới công khai, miệt thị ngoại hình, học lực hoặc hoàn cảnh gia đình.

Về mặt tâm lý, trẻ sử dụng bạo lực ngôn từ thường muốn khẳng định vị thế hoặc che giấu sự tự ti của bản thân. Do không gây thương tích rõ ràng, hành vi này dễ bị coi nhẹ, dẫn đến việc lặp đi lặp lại trong thời gian dài.

Đối với nạn nhân, việc bị công kích bằng lời nói liên tục có thể làm suy giảm lòng tự trọng, hình thành cảm giác xấu hổ và sợ hãi khi thể hiện bản thân. Lâu dài, trẻ dễ rơi vào trạng thái lo âu, né tránh môi trường học đường và giảm động lực học tập.

Bạo lực về tinh thần và cô lập xã hội

Bạo lực tinh thần và cô lập xã hội là hình thức bạo lực khó nhận diện nhất vì không diễn ra bằng hành động trực tiếp. Các hành vi thường gặp bao gồm tẩy chay, lan truyền tin đồn thất thiệt, thao túng mối quan hệ hoặc kích động bạn bè không chơi cùng nạn nhân.

Từ góc độ tâm lý học xã hội, con người có nhu cầu rất lớn về việc được chấp nhận và thuộc về một tập thể. Khi trẻ bị cô lập, cảm giác bị loại trừ có thể gây tổn thương tâm lý sâu sắc, thậm chí tương đương với đau đớn thể xác.

Nạn nhân của bạo lực tinh thần thường thu mình, mất niềm tin vào các mối quan hệ và dễ rơi vào trạng thái trầm cảm. Do thiếu bằng chứng cụ thể, trẻ cũng gặp khó khăn khi tìm kiếm sự trợ giúp từ người lớn.

Bạo lực học đường trên không gian mạng

Bạo lực học đường trên không gian mạng, hay bạo lực học đường mạng, xảy ra thông qua mạng xã hội, ứng dụng nhắn tin hoặc các nền tảng trực tuyến. Các hành vi phổ biến gồm đăng tải hình ảnh chế giễu, phát tán thông tin sai lệch, gửi tin nhắn đe dọa hoặc lập nhóm chat để công kích cá nhân.

Dưới góc nhìn hành vi, môi trường mạng làm giảm cảm giác trách nhiệm cá nhân vì người gây bạo lực không phải đối diện trực tiếp với nạn nhân. Điều này khiến mức độ công kích dễ trở nên gay gắt và kéo dài.

Bạo lực mạng đặc biệt nguy hiểm vì nội dung tiêu cực có thể lan truyền nhanh, tồn tại lâu dài và khiến nạn nhân không có không gian an toàn để hồi phục tâm lý, ngay cả khi đã rời khỏi trường học.

Bạo lực tình dục học đường

Bạo lực tình dục học đường bao gồm những lời nói khiếm nhã, hành vi quấy rối hoặc xâm phạm thân thể liên quan đến giới tính mà nạn nhân không mong muốn. Đây là hình thức bạo lực nghiêm trọng, gây tổn thương sâu sắc cả về thể chất lẫn tinh thần.

Về mặt tâm lý, nạn nhân thường trải qua cảm giác xấu hổ, sợ hãi, hoang mang và mất niềm tin vào môi trường xung quanh. Trẻ có xu hướng tự trách bản thân hoặc im lặng vì lo sợ bị đánh giá, điều này khiến việc can thiệp trở nên khó khăn hơn.

Nếu không được hỗ trợ kịp thời, bạo lực tình dục học đường có thể để lại sang chấn tâm lý lâu dài, ảnh hưởng đến sự phát triển cảm xúc và nhân cách của trẻ.

Bạo lực về tài sản

Bạo lực về tài sản xảy ra khi học sinh bị ép buộc nộp tiền, bị cưỡng đoạt hoặc cố ý làm hư hỏng đồ dùng học tập, phương tiện cá nhân. Hình thức này thường gắn liền với sự đe dọa và mất cân bằng quyền lực.

Từ góc nhìn tâm lý, việc liên tục bị xâm phạm tài sản khiến trẻ sống trong trạng thái lo lắng, cảnh giác cao độ và sợ hãi. Trẻ có thể hình thành cảm giác bất lực vì không đủ khả năng tự bảo vệ.

Dù không gây tổn thương trực tiếp đến cơ thể, bạo lực về tài sản làm suy giảm nghiêm trọng cảm giác an toàn và lòng tin của trẻ vào môi trường học đường.

Bạo lực mang tính chất hệ thống, băng nhóm

Bạo lực mang tính chất hệ thống xảy ra khi một nhóm học sinh cùng nhau tổ chức đe dọa, bắt nạt hoặc cô lập một cá nhân trong thời gian dài. Hành vi thường có kế hoạch, phân vai rõ ràng và lặp đi lặp lại.

Dưới góc độ tâm lý nhóm, bạo lực băng nhóm được củng cố bởi hiệu ứng đám đông, khi từng cá nhân cảm thấy trách nhiệm của mình bị hòa tan trong tập thể. Điều này khiến hành vi bạo lực dễ leo thang và khó bị ngăn chặn.

Đối với nạn nhân, việc đối mặt với cả một nhóm khiến khả năng tự bảo vệ gần như không còn. Trẻ dễ rơi vào trạng thái sợ hãi mãn tính, mất niềm tin và gặp khó khăn nghiêm trọng trong quá trình phát triển tâm lý.

Góc nhìn chuyên gia dành cho phụ huynh

MindX cho rằng việc hiểu rõ từng hình thức bạo lực học đường không chỉ giúp ba mẹ nhận diện hành vi bên ngoài, mà quan trọng hơn là nhìn thấy những tổn thương tâm lý ẩn phía sau. Khi người lớn hiểu đúng bản chất tâm lý – hành vi của bạo lực, việc phòng ngừa và can thiệp sẽ hiệu quả và nhân văn hơn.

Dựa trên thực tế, MindX tổng hợp 5 hành vi bạo lực học đường phổ biến mà phụ huynh và giáo viên cần đặc biệt lưu ý:

• Đánh đập và xâm phạm cơ thể gây thương tích trực tiếp
• Chửi bới, dùng ngôn từ nhục mạ và miệt thị trước tập thể
• Tẩy chay, cố tình cô lập trẻ khỏi các hoạt động chung của lớp
• Đe dọa, tống tiền hoặc phá hoại tài sản cá nhân
• Phát tán hình ảnh, video bôi nhọ danh dự nạn nhân trên mạng xã hội

Việc nhận diện sớm các hành vi này giúp ngăn chặn bạo lực leo thang.

Hậu quả đối với nạn nhân

Ảnh hưởng tâm lý

Trẻ là nạn nhân của bạo lực học đường thường chịu ảnh hưởng tâm lý nặng nề, dễ rơi vào trạng thái lo âu, sợ hãi hoặc trầm cảm. Nhiều trẻ không còn cảm giác an toàn khi đến trường.

Suy giảm sức khỏe và kết quả học tập

Bên cạnh đó, sức khỏe và kết quả học tập của trẻ cũng suy giảm do không thể tập trung và thường xuyên căng thẳng.

Giải pháp dành cho gia đình và nhà trường

Gia đình cần lắng nghe và quan sát những thay đổi bất thường trong hành vi và cảm xúc của trẻ. Việc trò chuyện cởi mở giúp trẻ cảm thấy an toàn khi chia sẻ vấn đề.

Nhà trường cần tăng cường giáo dục kỹ năng sống, dạy trẻ cách tự bảo vệ và tìm kiếm sự trợ giúp khi cần. Đồng thời, việc thiết lập phòng tư vấn tâm lý học đường và các kênh phản hồi an toàn sẽ giúp học sinh được hỗ trợ kịp thời.

Bạo lực học đường trên không gian mạng có nguy hiểm bằng bạo lực thể chất không?

Có. Bạo lực trên mạng có thể gây tổn thương tâm lý lâu dài do lan truyền rộng và khó kiểm soát.

Con bị bạo lực ngôn từ thì phụ huynh nên xử lý thế nào?

Phụ huynh cần lắng nghe, ghi nhận cảm xúc của con và phối hợp với giáo viên để can thiệp sớm.

Làm sao để nhận biết sớm việc con đang bị bạn bè tẩy chay?

Trẻ có xu hướng thu mình, né tránh hoạt động tập thể và ngại đến trường là những dấu hiệu cần lưu ý.

Việc hiểu rõ bạo lực học đường có bao nhiêu loại và từng hình thức cụ thể là bước đầu tiên để bảo vệ trẻ khỏi những tổn thương không đáng có về thể chất lẫn tinh thần. Khi gia đình và nhà trường phối hợp chặt chẽ, môi trường học đường an toàn sẽ được duy trì.

MindX Technology School khuyến nghị phụ huynh nếu nghi ngờ trẻ đang là nạn nhân của bạo lực học đường, hãy chủ động trao đổi với giáo viên chủ nhiệm hoặc tìm đến chuyên gia tâm lý để có hướng can thiệp kịp thời.