Bạo lực học đường là gì: 4 Biểu hiện và 4 Giải pháp

Bạo lực học đường là gì?

Bạo lực học đường là những hành vi cố ý gây tổn hại đến thể chất, tinh thần, danh dự hoặc nhân phẩm của học sinh trong môi trường giáo dục. Nghiêm trọng hơn, bạo lực học đường là sự ngược đãi, đánh đập, xúc phạm hoặc cô lập một cá nhân yếu thế hơn trong môi trường học tập 

Các hành vi này có thể diễn ra trực tiếp tại trường học hoặc gián tiếp thông qua các kênh giao tiếp khác. Bạo lực học đường không chỉ là hành vi sai lệch về đạo đức mà còn vi phạm nghiêm trọng quyền được an toàn của trẻ em.

Bạo lực học đường tiếng Anh là gì?

Bạo lực học đường trong tiếng Anh thường được gọi là School Violence hoặc School Bullying. Trong đó, School Bullying nhấn mạnh đến hành vi bắt nạt có tính lặp lại, còn School Violence bao hàm cả những hành vi bạo lực thể chất nghiêm trọng hơn.

Ý nghĩa của việc tìm hiểu về bạo lực học đường

Việc tìm hiểu bạo lực học đường có nghĩa là gì không nhằm gây hoang mang, mà giúp gia đình và nhà trường nhìn thẳng vào vấn đề. Khi hiểu rõ bản chất, ba mẹ có thể nhận diện sớm nguy cơ và chủ động bảo vệ con trước những tổn thương không đáng có.

Thực trạng bạo lực học đường tại Việt Nam

Thực trạng bạo lực học đường ở Việt Nam trong những năm gần đây cho thấy nhiều dấu hiệu đáng báo động. Các vụ việc bạo lực học đường mới nhất và bạo lực học đường gần đây thường xuyên xuất hiện trên các bản tin, mạng xã hội và video lan truyền nhanh chóng.

Đáng lo ngại hơn, bạo lực học đường 2025 không chỉ dừng lại ở đánh nhau trực tiếp mà còn biến tướng sang bạo lực mạng, phát tán hình ảnh bạo lực học đường, xúc phạm danh dự trên không gian số.

Bạo lực học đường tiểu học cũng có xu hướng gia tăng, cho thấy đối tượng tham gia bạo lực ngày càng trẻ hóa. So với thực trạng bạo lực học đường trên thế giới, Việt Nam không nằm ngoài vòng xoáy chung khi công nghệ và mạng xã hội ngày càng ảnh hưởng mạnh mẽ đến hành vi của học sinh.

Bạo lực thể xác

Bạo lực thể xác là biểu hiện dễ nhận diện nhất của bạo lực học đường, bao gồm các hành vi như đánh nhau, xô đẩy, gây thương tích hoặc sử dụng vật cứng để tấn công bạn học. Những hành vi này thường để lại dấu vết rõ ràng trên cơ thể trẻ như bầm tím, trầy xước hoặc đau nhức kéo dài.

Dưới góc độ tâm lý học, bạo lực thể xác thường xuất hiện ở những trẻ khó kiểm soát xung động, chưa phát triển đầy đủ khả năng kiềm chế cảm xúc và xử lý mâu thuẫn bằng lời nói. Ở lứa tuổi học sinh, vùng não chịu trách nhiệm đánh giá hậu quả hành vi vẫn đang hoàn thiện, nên trẻ dễ phản ứng bằng hành động khi bị kích thích mạnh.

Một số trường hợp, trẻ gây bạo lực thể xác từng:

• Chứng kiến bạo lực trong gia đình
• Bị đối xử thô bạo hoặc thiếu sự hướng dẫn về cách giải quyết xung đột
• Mang trong mình cảm xúc tức giận, bất an nhưng không biết cách diễn đạt

Về phía nạn nhân, bạo lực thể xác không chỉ gây đau đớn về thân thể mà còn tạo ra cảm giác sợ hãi kéo dài, khiến trẻ lo lắng mỗi khi đến trường và dần mất cảm giác an toàn trong môi trường học tập.

Bạo lực ngôn từ

Bạo lực ngôn từ là hình thức bạo lực học đường diễn ra thông qua lời nói, bao gồm chửi bới, lăng mạ, miệt thị ngoại hình, học lực hoặc hoàn cảnh gia đình của bạn học. Do không để lại thương tích bên ngoài, hình thức này thường bị xem nhẹ hoặc coi là “trêu đùa”.

Tuy nhiên, dưới góc nhìn chuyên môn, bạo lực ngôn từ có thể gây tổn thương tâm lý sâu sắc không kém bạo lực thể xác. Trẻ bị xúc phạm liên tục dễ hình thành cảm giác tự ti, xấu hổ và hoài nghi giá trị bản thân.

Về mặt hành vi, trẻ sử dụng bạo lực ngôn từ thường:

• Tìm cách khẳng định vị thế hoặc quyền lực trong nhóm
• Che giấu sự tự ti, bất an bằng việc hạ thấp người khác
• Bắt chước ngôn ngữ công kích từ môi trường xung quanh hoặc mạng xã hội

Nếu kéo dài, bạo lực ngôn từ có thể khiến nạn nhân:

• Sợ phát biểu trước lớp
• Ngại giao tiếp
• Mất động lực học tập và né tránh môi trường học đường

Bạo lực tinh thần xã hội

Bạo lực tinh thần xã hội là hình thức bạo lực “vô hình”, bao gồm các hành vi như cô lập, tẩy chay, lan truyền tin đồn ác ý hoặc kích động tập thể chống lại một cá nhân. Đây là dạng bạo lực khó phát hiện nhất nhưng lại gây tổn thương tâm lý lâu dài.

Từ góc độ tâm lý, con người có nhu cầu rất mạnh mẽ về việc được chấp nhận và thuộc về một nhóm. Khi trẻ bị tách khỏi tập thể, cảm giác cô đơn và bị loại trừ có thể gây đau đớn về mặt cảm xúc tương đương với đau thể xác.

Người thực hiện bạo lực tinh thần thường:

• Tìm kiếm cảm giác kiểm soát hoặc quyền lực trong nhóm
• Sử dụng ảnh hưởng xã hội để thao túng hành vi của người khác
• Không trực tiếp “ra tay” nhưng tạo ra môi trường khiến nạn nhân bị tổn thương

Đối với nạn nhân, bạo lực tinh thần xã hội có thể dẫn đến:

• Thu mình, né tránh giao tiếp
• Lo âu, trầm cảm
• Mất niềm tin vào các mối quan hệ

Điều đáng lo ngại là hình thức này thường thiếu bằng chứng rõ ràng, khiến trẻ khó lên tiếng hoặc không được người lớn tin tưởng khi chia sẻ.

Bạo lực mạng

Bạo lực học đường trên không gian mạng là hình thức bạo lực diễn ra thông qua mạng xã hội, tin nhắn hoặc các nền tảng trực tuyến. Trẻ có thể bị xúc phạm, đe dọa hoặc bôi nhọ danh dự thông qua hình ảnh, video và nội dung lan truyền nhanh chóng.

Về mặt tâm lý hành vi, môi trường mạng làm giảm cảm giác trách nhiệm cá nhân. Khi không đối diện trực tiếp, trẻ dễ nói và làm những điều mà ngoài đời thực có thể không dám thực hiện. Điều này khiến mức độ công kích trở nên tàn nhẫn hơn.

Bạo lực mạng đặc biệt nguy hiểm vì:

• Không giới hạn thời gian và không gian
• Nội dung tiêu cực có thể bị chia sẻ, lưu trữ lâu dài
• Nạn nhân khó thoát khỏi cảm giác bị theo dõi và tấn công

Đối với trẻ em, việc liên tục tiếp xúc với bạo lực mạng có thể gây:

• Rối loạn lo âu
• Mất ngủ
• Suy giảm nghiêm trọng sức khỏe tinh thần.

Góc nhìn chuyên gia dành cho ba mẹ

MindX nhận thấy rằng bạo lực học đường không nên được nhìn nhận đơn thuần là “hành vi sai cần xử phạt”, mà là tín hiệu cho thấy trẻ đang gặp khó khăn trong việc điều tiết cảm xúc, giao tiếp và thích nghi xã hội.

Việc hiểu rõ từng biểu hiện bạo lực học đường giúp ba mẹ:

• Nhận diện sớm nguy cơ
• Lắng nghe con đúng cách
• Can thiệp kịp thời trước khi tổn thương trở nên nghiêm trọng

MindX tin rằng khi ba mẹ hiểu được tâm lý phía sau hành vi, việc bảo vệ và đồng hành cùng con sẽ trở nên hiệu quả và bền vững hơn.

Bạo lực học đường xảy ra ở đâu và khi nào?

Nhiều ba mẹ thường hình dung bạo lực học đường chỉ xảy ra trong lớp học, giữa học sinh với học sinh. Tuy nhiên, dưới góc nhìn chuyên môn, bạo lực học đường là một chuỗi hành vi có thể diễn ra ở nhiều không gian và thời điểm khác nhau, không bị giới hạn bởi cổng trường.

Về không gian, bạo lực học đường có thể xảy ra:

• Trong khuôn viên trường học như lớp học, sân trường, nhà vệ sinh, hành lang
• Trên đường đi học hoặc tan học, nơi trẻ ít được người lớn giám sát
• Trên không gian mạng thông qua mạng xã hội, nhóm chat, tin nhắn cá nhân
   

Về thời điểm, bạo lực học đường thường diễn ra:

• Khi không có sự giám sát trực tiếp của giáo viên hoặc người lớn
• Trong các giờ ra chơi, giờ nghỉ trưa, sau giờ học
• Kéo dài cả ngoài giờ học thông qua bạo lực mạng, khiến trẻ không có “khoảng nghỉ” an toàn về mặt tâm lý

Đáng lưu ý, bạo lực học đường không chỉ giới hạn ở mối quan hệ học sinh với học sinh. Trong một số tình huống thiếu kiểm soát cảm xúc hoặc thiếu chuẩn mực sư phạm, hành vi gây tổn thương tinh thần hoặc thể chất còn có thể đến từ giáo viên hoặc nhân viên nhà trường. 

Dưới góc độ tâm lý học đường, đây cũng được xem là một dạng bạo lực nếu làm tổn hại đến nhân phẩm, cảm xúc hoặc sự an toàn của học sinh.

Từ góc nhìn phát triển xã hội, bạo lực học đường xuất hiện từ khi trẻ bắt đầu tham gia các mối quan hệ tập thể. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, công nghệ và mạng xã hội khiến bạo lực trở nên phức tạp, dai dẳng và khó kiểm soát hơn, bởi ranh giới giữa trường học và đời sống cá nhân của trẻ gần như bị xóa nhòa.

Ai có nguy cơ bị bạo lực học đường?

Không phải mọi học sinh đều có nguy cơ ngang nhau. Dưới góc độ tâm lý – hành vi, bạo lực học đường thường nhắm đến những trẻ dễ bị tổn thương về mặt xã hội hoặc cảm xúc.

Những nhóm học sinh có nguy cơ cao bao gồm:

Học sinh nhút nhát, ít bạn bè
Trẻ ít giao tiếp, khó hòa nhập thường thiếu “lá chắn xã hội”. Khi không có nhóm bạn bảo vệ, trẻ dễ trở thành mục tiêu của hành vi bắt nạt.

Học sinh khác biệt về ngoại hình hoặc khả năng
Trẻ có ngoại hình khác biệt, học lực yếu hơn hoặc quá nổi trội đều có thể trở thành đối tượng bị soi mói, chế giễu. Dưới góc nhìn tâm lý nhóm, sự khác biệt dễ bị xem là “lệch chuẩn” và trở thành cái cớ cho hành vi bạo lực.

Học sinh có hoàn cảnh gia đình đặc biệt
Trẻ đến từ gia đình khó khăn, cha mẹ ly hôn hoặc thiếu sự quan tâm thường mang tâm lý tự ti, dễ cam chịu và ít dám lên tiếng khi bị tổn thương.

Học sinh thiếu kỹ năng tự bảo vệ và giao tiếp xã hội
Những trẻ không biết cách nói “không”, không biết tìm kiếm sự trợ giúp hoặc xử lý xung đột bằng lời nói thường dễ bị lấn át trong các mối quan hệ bạn bè.

Ở chiều ngược lại, từ góc nhìn chuyên gia, không ít trẻ gây bạo lực cũng từng là nạn nhân của bạo lực học đường hoặc bạo lực gia đình. Khi không được hỗ trợ đúng cách, trẻ có thể chuyển từ vai trò bị hại sang vai trò tấn công như một cơ chế phòng vệ sai lệch.

Góc nhìn chuyên gia dành cho ba mẹ 

MindX cho rằng việc hiểu bạo lực học đường xảy ra ở đâu, khi nào và ai có nguy cơ cao giúp ba mẹ thay đổi cách tiếp cận từ bị động sang chủ động.

Thay vì chỉ chờ đến khi có dấu hiệu rõ ràng, ba mẹ có thể:

• Quan sát sự thay đổi trong hành vi, cảm xúc của con
• Chủ động trò chuyện về các mối quan hệ bạn bè
• Dạy con kỹ năng nhận diện và tìm kiếm sự trợ giúp khi cảm thấy không an toàn

MindX nhấn mạnh rằng bạo lực học đường không phải là lỗi của trẻ yếu thế, mà là vấn đề của môi trường và kỹ năng xã hội chưa được trang bị đầy đủ. Khi người lớn hiểu đúng bản chất tâm lý phía sau, việc phòng ngừa và can thiệp sẽ trở nên hiệu quả hơn rất nhiều.

Nguyên nhân bạo lực học đường từ gia đình

Gia đình là môi trường đầu tiên hình thành nhân cách trẻ. Khi ba mẹ quá bận rộn, thiếu thời gian lắng nghe và kết nối cảm xúc, trẻ dễ cảm thấy bị bỏ rơi và tìm cách giải tỏa cảm xúc tiêu cực tại trường học.

Trong những gia đình có mâu thuẫn kéo dài, cãi vã hoặc bạo lực, trẻ có xu hướng học theo cách giải quyết vấn đề bằng hành vi tiêu cực. Đây là một trong những nguyên nhân bạo lực học đường từ gia đình phổ biến nhưng thường bị bỏ qua.

Ngoài ra, kỳ vọng quá lớn về điểm số và thành tích học tập cũng tạo áp lực tâm lý nặng nề. Khi không được hỗ trợ đúng cách, trẻ dễ bộc phát cảm xúc và gây ra hành vi bạo lực với bạn bè.

Nguyên nhân bạo lực học đường từ nhà trường

Một trong những nguyên nhân bạo lực học đường từ nhà trường là việc quản lý chưa sâu sát các mối quan hệ và xung đột ngầm giữa học sinh. Khi những mâu thuẫn nhỏ không được phát hiện và xử lý sớm, chúng có thể leo thang thành bạo lực.

Bên cạnh đó, chương trình học đôi khi nặng về kiến thức văn hóa mà thiếu giáo dục đạo đức, kỹ năng sống và kỹ năng giải quyết xung đột. Điều này khiến học sinh thiếu công cụ ứng xử lành mạnh khi gặp vấn đề.

Môi trường học đường thiếu thân thiện, sự phân biệt đối xử hoặc cách xử lý kỷ luật chưa công bằng cũng là nguyên nhân bạo lực học đường từ nhà trường, làm trẻ mất niềm tin và phản ứng tiêu cực.

Nguyên nhân bạo lực học đường từ xã hội

Xã hội hiện đại, đặc biệt là môi trường mạng, tác động mạnh mẽ đến hành vi của học sinh. Việc tiếp xúc thường xuyên với clip bạo lực, trò chơi mang tính đâm chém hoặc nội dung kích động trên mạng xã hội có thể khiến trẻ dần chai lì cảm xúc trước nỗi đau của người khác.

Thói quen thờ ơ của cộng đồng cũng là một nguyên nhân bạo lực học đường từ xã hội. Khi người chứng kiến im lặng, hành vi bạo lực vô tình được dung túng và lặp lại.

Ngoài ra, trẻ dễ bị lôi kéo vào các nhóm bạn xấu hoặc băng nhóm học đường nếu thiếu bản lĩnh và sự định hướng từ gia đình.

Đối với gia đình

MindX khuyến nghị ba mẹ dành thời gian làm bạn cùng con, duy trì giao tiếp cởi mở và xây dựng môi trường sống an toàn về mặt cảm xúc. Khi trẻ cảm thấy được lắng nghe, nguy cơ bạo lực giảm đáng kể.

Đối với nhà trường

Nhà trường cần thiết lập các kênh phản hồi an toàn như hòm thư góp ý, phòng tư vấn tâm lý và tăng cường các hoạt động trải nghiệm kỹ năng để học sinh học cách ứng xử lành mạnh.

Đối với xã hội

Việc kiểm soát nội dung bạo lực trên không gian mạng, kết hợp tuyên truyền pháp luật và nâng cao nhận thức cộng đồng sẽ giúp hạn chế các tác động tiêu cực đến học sinh.

Góc nhìn chuyên gia

Từ góc độ chuyên môn, phòng chống bạo lực học đường chỉ thực sự hiệu quả khi có sự phối hợp đồng bộ giữa nhà trường, gia đình, học sinh và cộng đồng. Mỗi giải pháp nếu đứng riêng lẻ sẽ khó tạo ra thay đổi bền vững.

MindX tin rằng khi người lớn hiểu đúng tâm lý trẻ và cùng nhau xây dựng môi trường an toàn về mặt cảm xúc, thông điệp nói không với bạo lực học đường sẽ không chỉ dừng lại ở khẩu hiệu, mà trở thành hành động thực tế trong đời sống hằng ngày của trẻ.

Bạo lực học đường gây hậu quả nghiêm trọng đối với nạn nhân như rối loạn tâm lý, trầm cảm, lo âu và suy giảm kết quả học tập. Trong những trường hợp nghiêm trọng, trẻ có thể mất niềm tin vào bản thân và xã hội.

Đối với người gây ra bạo lực, hành vi này có thể hình thành nhân cách lệch lạc và ảnh hưởng tiêu cực đến tương lai.

Việc ngăn chặn bạo lực học đường có ý nghĩa lớn trong việc xây dựng môi trường giáo dục an toàn, giúp học sinh phát triển toàn diện cả về tri thức lẫn nhân cách.

Bạo lực học đường bị phạt như thế nào?

Học sinh vi phạm có thể bị xử lý kỷ luật theo quy định của nhà trường và pháp luật hiện hành.

Bạo lực học đường phạt bao nhiêu tiền?

Tùy mức độ vi phạm, người gây bạo lực có thể bị xử phạt hành chính theo quy định pháp luật Việt Nam.

Bạo lực học đường có đi tù không?

Trong trường hợp gây thương tích nghiêm trọng hoặc xúc phạm danh dự nghiêm trọng, người vi phạm đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự có thể bị truy cứu trách nhiệm theo luật.

Bạo lực học đường có phải chỉ là đánh nhau?

Không. Bạo lực học đường còn bao gồm bạo lực ngôn từ, tinh thần và bạo lực mạng.

Vì sao nhiều học sinh chọn im lặng?

Nhiều trẻ sợ bị trả thù, sợ làm phiền người lớn hoặc không tin rằng mình sẽ được bảo vệ.

Làm sao để cha mẹ nhận biết con đang bị bạo lực?

Trẻ có biểu hiện thu mình, sợ đến trường, thay đổi cảm xúc bất thường là những dấu hiệu ba mẹ cần lưu ý.

Hiểu rõ bạo lực học đường là gì và các biểu hiện cụ thể chính là bước đầu tiên để bảo vệ trẻ khỏi những tổn thương nghiêm trọng. Khi gia đình, nhà trường và xã hội cùng chung tay, bạo lực học đường hoàn toàn có thể được đẩy lùi.

MindX tin rằng một môi trường giáo dục an toàn, tôn trọng và thấu hiểu sẽ giúp trẻ phát triển lành mạnh cả về trí tuệ lẫn nhân cách.