4 Nguyên nhân bạo lực học đường phổ biến nhất hiện nay

Nguyên nhân bạo lực học đường ở Việt Nam ngày càng trở nên phức tạp trong bối cảnh công nghệ phát triển mạnh. Bên cạnh những mâu thuẫn trực tiếp tại trường, nhiều hành vi bạo lực bắt nguồn từ mạng xã hội, áp lực học tập và sự thiếu kết nối trong gia đình.

Xem thêm: 7 Hình thức bạo lực học đường phổ biến nhất hiện nay

Theo các nghiên cứu giáo dục và tâm lý học đường, bạo lực học đường hiện nay thường xuất phát từ 4 nhóm nguyên nhân chính gồm: bản thân học sinh, gia đình, nhà trường và xã hội. Đây là các nhóm nguyên nhân có mối liên hệ chặt chẽ với nhau, tạo thành nền tảng dẫn đến hành vi bạo lực.

Nguyên nhân bạo lực học đường từ học sinh (nguyên nhân chủ quan)

Ở lứa tuổi học sinh, đặc biệt là giai đoạn dậy thì, sự thay đổi mạnh mẽ về tâm sinh lý khiến trẻ dễ bốc đồng, hiếu thắng và mong muốn khẳng định bản thân. Khi thiếu định hướng đúng, nhu cầu thể hiện này có thể chuyển hóa thành hành vi bạo lực.

Bên cạnh đó, nhiều trẻ thiếu kỹ năng sống cơ bản như kiểm soát cảm xúc, giải quyết mâu thuẫn bằng lời nói hoặc tìm kiếm sự trợ giúp. Khi không có công cụ phù hợp, bạo lực trở thành cách phản ứng nhanh nhất.

Một nguyên nhân bạo lực học đường là do trẻ chưa nhận thức đầy đủ hậu quả pháp lý và đạo đức của hành vi bắt nạt. Trẻ dễ xem nhẹ mức độ nghiêm trọng của hành vi, đặc biệt khi bị tác động bởi môi trường xung quanh.

Nguyên nhân từ gia đình

Gia đình là môi trường xã hội đầu tiên mà trẻ tiếp xúc, đồng thời là nơi hình thành những khuôn mẫu hành vi cơ bản. Khi trẻ lớn lên trong môi trường thiếu sự quan tâm, lắng nghe hoặc thường xuyên chứng kiến bạo lực, nguy cơ liên quan đến bạo lực học đường sẽ tăng lên theo nhiều cách khác nhau.

Dưới góc độ tâm lý, trẻ không được lắng nghe cảm xúc thường:

• Gặp khó khăn trong việc gọi tên và điều tiết cảm xúc
• Dễ dồn nén tức giận, buồn bã hoặc sợ hãi
• Thể hiện cảm xúc thông qua hành vi thay vì lời nói
   

Trong những gia đình có bạo lực, trẻ có thể học theo mô hình hành vi mà mình quan sát được. Khi bạo lực được xem là cách giải quyết mâu thuẫn quen thuộc, trẻ dễ tái hiện điều này trong môi trường học đường. Ở chiều ngược lại, trẻ sống trong môi trường thiếu an toàn về mặt cảm xúc cũng có xu hướng trở thành nạn nhân yếu thế, do sợ hãi, cam chịu và không dám lên tiếng khi bị tổn thương.

Từ góc nhìn chuyên gia, gia đình không chỉ là nguyên nhân tiềm ẩn mà còn là yếu tố quyết định trong việc phòng ngừa hoặc làm trầm trọng thêm bạo lực học đường, tùy vào cách người lớn đồng hành cùng trẻ.

Nguyên nhân từ nhà trường

Nhà trường là môi trường xã hội thứ hai có ảnh hưởng sâu sắc đến hành vi và tâm lý của trẻ. Khi hệ thống giáo dục đặt nặng thành tích học tập mà xem nhẹ sức khỏe tinh thần, trẻ dễ rơi vào trạng thái căng thẳng kéo dài.

Áp lực thành tích có thể khiến trẻ:

• Dễ so sánh, cạnh tranh tiêu cực với bạn bè
• Dễ bộc phát cảm xúc khi thất bại hoặc bị đánh giá thấp
• Hình thành tâm lý hơn thua, phân cấp quyền lực trong lớp học

Bên cạnh đó, việc thiếu giáo dục kỹ năng sống như giao tiếp, giải quyết xung đột và quản lý cảm xúc khiến trẻ không có công cụ phù hợp để xử lý mâu thuẫn. Khi không biết cách nói ra vấn đề hoặc tìm kiếm sự hỗ trợ, một số trẻ chọn bạo lực như phương án phản ứng nhanh nhất.

Một yếu tố quan trọng khác là sự thiếu hụt cơ chế hỗ trợ tâm lý học đường. Khi không có kênh an toàn để học sinh chia sẻ, các hành vi bạo lực dễ bị bỏ qua hoặc xử lý muộn, khiến vấn đề âm thầm kéo dài và lan rộng trong tập thể.

Nguyên nhân từ xã hội

Xã hội hiện đại, đặc biệt là môi trường số, tác động mạnh mẽ đến nhận thức và hành vi của trẻ em. Việc tiếp xúc thường xuyên với phim ảnh, trò chơi bạo lực hoặc nội dung độc hại trên mạng xã hội có thể làm giảm độ nhạy cảm của trẻ đối với hành vi gây tổn thương.

Từ góc độ tâm lý học hành vi, trẻ dễ:

• Bắt chước những hành vi được lặp đi lặp lại trên màn hình
• Hiểu sai rằng bạo lực là cách thể hiện sức mạnh hoặc quyền lực
• Mất ranh giới giữa thế giới ảo và đời thực
   

Đặc biệt, mạng xã hội tạo ra môi trường nơi trẻ có thể hành xử mà không phải đối diện trực tiếp với hậu quả. Điều này làm giảm cảm giác trách nhiệm cá nhân và khiến hành vi công kích trở nên dễ dàng hơn. Nếu không được định hướng và giám sát phù hợp, trẻ có thể dần coi bạo lực là điều bình thường trong tương tác xã hội.

Góc nhìn chuyên gia dành cho ba mẹ

MindX cho rằng bạo lực học đường không xuất phát từ một nguyên nhân đơn lẻ mà là kết quả của sự tương tác giữa gia đình, nhà trường và xã hội. Việc chỉ tập trung xử lý hành vi bạo lực mà bỏ qua các yếu tố nền tảng sẽ không mang lại hiệu quả lâu dài.

Khi ba mẹ hiểu rõ các nguyên nhân tâm lý – hành vi phía sau, ba mẹ có thể:

• Điều chỉnh cách nuôi dạy và giao tiếp trong gia đình
• Phối hợp chặt chẽ hơn với nhà trường
• Chủ động định hướng con trong việc tiếp cận nội dung số.

MindX tin rằng phòng ngừa bạo lực học đường hiệu quả nhất bắt đầu từ việc xây dựng một môi trường an toàn về cảm xúc cho trẻ, nơi trẻ được lắng nghe, tôn trọng và hướng dẫn đúng cách.

Những hình ảnh về nguyên nhân bạo lực học đường thường thấy trên truyền thông bao gồm cảnh bạo lực trong game, sự lạnh nhạt trong gia đình hoặc các nhóm kín trên mạng xã hội.

Các hội nhóm trực tuyến thiếu kiểm soát có thể trở thành nơi nhen nhóm hành vi bắt nạt qua mạng, làm bạo lực lan rộng và khó kiểm soát hơn trong đời sống học đường.

>>Ba mẹ xem thêm: 4 Hình thức bạo lực mạng phổ biến hiện nay

Giải pháp từ phía nhà trường

Nhà trường đóng vai trò trung tâm trong việc phòng chống bạo lực học đường vì đây là môi trường mà học sinh dành phần lớn thời gian trong ngày. 

Dưới góc nhìn chuyên môn, việc tăng cường giám sát không chỉ đơn thuần là kiểm soát hành vi mà còn nhằm phát hiện sớm những dấu hiệu căng thẳng, xung đột và cô lập trong tập thể lớp.

Giáo dục đạo đức và kỹ năng sống cần được tích hợp một cách có hệ thống, giúp học sinh học cách quản lý cảm xúc, giải quyết mâu thuẫn và tôn trọng sự khác biệt. Khi trẻ được trang bị các kỹ năng này từ sớm, bạo lực không còn là lựa chọn mặc định trong những tình huống xung đột.

Bên cạnh đó, các chương trình phòng chống bạo lực học đường cần được triển khai thường xuyên, không mang tính phong trào. Dưới góc độ tâm lý học đường, sự hiện diện của các kênh hỗ trợ như phòng tư vấn tâm lý, giáo viên chủ nhiệm được đào tạo về tâm lý trẻ sẽ giúp học sinh cảm thấy có nơi an toàn để tìm kiếm sự trợ giúp khi gặp khó khăn.

Giải pháp từ gia đình

Gia đình là nền tảng cảm xúc quan trọng nhất của trẻ. Khi trẻ cảm thấy được lắng nghe và thấu hiểu, khả năng trẻ trở thành nạn nhân hoặc người gây ra bạo lực đều giảm đáng kể.

MindX khuyến nghị ba mẹ dành thời gian trò chuyện thường xuyên với con, không chỉ xoay quanh kết quả học tập mà còn quan tâm đến cảm xúc và các mối quan hệ bạn bè. Dưới góc nhìn tâm lý, trẻ có mối gắn kết an toàn với cha mẹ thường có khả năng điều tiết cảm xúc tốt hơn và ít tìm đến bạo lực để giải tỏa căng thẳng.

Việc làm bạn cùng con không có nghĩa là buông lỏng kỷ luật, mà là tạo ra không gian để trẻ cảm thấy an toàn khi chia sẻ. Khi gia đình là nơi trú ẩn cảm xúc, trẻ sẽ chủ động tìm đến cha mẹ khi gặp bạo lực học đường thay vì chọn cách im lặng hoặc chịu đựng.

Giải pháp dành cho học sinh

Học sinh không chỉ là đối tượng cần được bảo vệ mà còn là nhân tố chủ động trong việc ngăn chặn bạo lực học đường. Dưới góc độ chuyên môn, việc trang bị kỹ năng tự bảo vệ giúp trẻ nhận diện ranh giới cá nhân và biết cách phản ứng phù hợp khi bị xâm phạm.

Kỹ năng ứng xử thông minh bao gồm khả năng từ chối, tìm kiếm sự hỗ trợ và không đáp trả bạo lực bằng bạo lực. Khi trẻ được hướng dẫn cách xử lý xung đột một cách bình tĩnh, trẻ sẽ giảm nguy cơ rơi vào vòng xoáy bạo lực leo thang.

Quan trọng hơn, trẻ cần được khuyến khích dũng cảm lên tiếng khi chứng kiến bạo lực. Trong tâm lý học xã hội, hiệu ứng đám đông thường khiến trẻ im lặng vì sợ bị liên lụy. Việc giáo dục tinh thần trách nhiệm và sự đồng cảm giúp trẻ hiểu rằng lên tiếng đúng lúc có thể bảo vệ chính mình và người khác.

Truyền thông và lan tỏa nhận thức

Truyền thông đóng vai trò quan trọng trong việc định hình nhận thức xã hội về bạo lực học đường. Những hình ảnh không bạo lực học đường, video tuyên truyền và chiến dịch nói không với bạo lực học đường giúp trẻ và người lớn nhận thức rõ hậu quả của hành vi bạo lực.

Dưới góc nhìn tâm lý hành vi, việc lặp lại các thông điệp tích cực có thể dần thay đổi chuẩn mực xã hội. Khi môi trường xung quanh liên tục nhấn mạnh giá trị tôn trọng, an toàn và đồng cảm, hành vi bạo lực sẽ không còn được chấp nhận hay dung thứ.

MindX cho rằng truyền thông hiệu quả không phải là những thông điệp gây sợ hãi, mà là những nội dung giúp ba mẹ và học sinh hiểu rõ bản chất vấn đề, từ đó chủ động lựa chọn hành vi tích cực và có trách nhiệm.

Nguyên nhân bạo lực học đường nào là phổ biến nhất hiện nay?

Sự kết hợp giữa áp lực tâm lý lứa tuổi và tác động từ môi trường mạng là nguyên nhân phổ biến nhất.

Vì sao mạng xã hội được coi là nguyên nhân gây bạo lực học đường?

Mạng xã hội làm giảm cảm giác trách nhiệm và khiến hành vi bạo lực lan truyền nhanh chóng.

Ba mẹ nên làm gì khi nhận thấy con có dấu hiệu bắt nạt bạn học?

Ba mẹ cần trò chuyện, lắng nghe và phối hợp với nhà trường để can thiệp sớm.

Việc xác định chính xác nguyên nhân bạo lực học đường là gì là bước quan trọng nhất để phòng ngừa và ngăn chặn từ gốc rễ. Khi người lớn chỉ nhìn vào hành vi mà bỏ qua nguyên nhân, bạo lực rất dễ tái diễn.

MindX Technology School tin rằng khi ba mẹ dành thời gian trò chuyện cùng con mỗi ngày và chủ động nhận diện các nguy cơ tiềm ẩn, môi trường học đường an toàn và lành mạnh sẽ dần được xây dựng.